Kurbanın Dinî Dayanağı Nedir?
Amaç ve uygulama biçimi itibariyle farklılık gösterse de insanlık tarihi boyunca bütün dinlerde kurban uygulaması mevcuttur. Kur’an’da zikredilen ilk kurban Hz. Âdem (a.s.)’in iki oğlunun Allah’a adadıkları kurbandır. (1) Yine Kur’an’da ilahi dinlerin hepsinde kurban hükmünün konulduğuna işaret edilir. (2)
İslam’da kurban ibadeti Hz. İbrahim (a.s.)’e dayanır. Hz. İbrahim ağır imtihanları başarıyla geçtikten sonra kendisine ihsan edilen koçu Allah için kurban ederek bu ibadeti yerine getirmiştir. Buna binaen Hz. Peygamber (sav)’e bu kurban nedir diye sorulunca “babanız İbrahim’in sünneti” (3) diye cevap vermiştir. Hz. Peygamber kurban kesmeyi her zaman yerine getirmiş, ümmetinin de kesmesini istemiştir.
İslam fıkhında Kurban ibadeti Kur’an, sünnet ve icma ile sabit olmuş bir ibadettir. Hicretin ikinci senesinde meşru kılınmıştır. Kurbanın meşruiyeti ile ilgili olarak Kur’an’da şöyle buyurulmaktadır.
“Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiği (kurbanlık) hayvanlar üzerine belli günlerde (onları kurban ederken) Allah’ın adını ansınlar. Artık onlardan siz de yiyin, yoksula fakire de yedirin. (4) “Her ümmet için Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiği hayvanlar üzerine ismini ansınlar diye kurban kesmeyi meşru kıldık.” (5)
Sahih hadis kaynaklarında yer alan rivayetlerde, kurban ile ilgili Hz. Peygamber (s.a.v.) Kurban Bayramı’nda Allah katında en sevimli ibadetin kurban kesmek olduğunu, kurbanın kesilir kesilmez Allah katında makbul olacağını ve kurban edilen hayvanın boynuzu, tırnağı da dâhil olmak üzere her şeyinin kişinin hayır hanesine yazılacağını ifade etmiştir. (6) Nitekim kendisi de kurbanın meşru kılınmasından itibaren vefat edinceye kadar her yıl kurban kesmiştir. (7)
Kurbanın meşru kılındığı hicretin ikinci yılından günümüze kadar Müslümanların her yıl kurban kesmiş olmaları bu hususta icma olduğunu göstermektedir.
Kimler Kurban Keser?
Kurban kesmek, akıl sağlığı yerinde, buluğ çağına ulaşmış, temel ihtiyaçları ve borçlarından başka nisap miktarı mala sahip olan aynı zamanda seferi olmayan her bir Müslümanın yerine getirmekle yükümlü olduğu mali bir ibadettir. Ancak yolcu hükmünde bulunan kimsenin tek başına veya mukimlerle birlikte kurban kesmesinde bir engel bulunmamaktadır. Dilerse kesebilir.
(1) Maide suresi, 5:27. (2) Hac suresi, 22:34. (3) Buhari, hadis no: 4493. (4) Hac suresi, 22:28. (5) Hac suresi, 22:34. (6) Tirmizi, Edahi, 1 (1493) İbni Mâce, Edahi, 3 (3126). (7) Tirmizi, Edahi, 11 (1506-1507 Buhari Hac 117, (117-119).