Almanya’da İslam Din Dersi: Eyaletler Arası Farklı Uygulamalar

Almanya genelinde kamu okullarında Müslüman öğrenciler için İslam din dersi veya benzeri öğretim sunan eyaletlerin sayısı 11. Fakat bu dersler her eyalette aynı statüye sahip değil ve uygulama biçimleri büyük farklılık gösteriyor.

Ancak Mediendienst Integration veri ve değerlendirmelerine göre bir milyonu aşkın Müslüman öğrencinin bulunduğu ülkede İslam din dersleri almak hâlâ yetersiz. Almanya’da okullarda sadece 81 bin öğrenci İslam din dersleri alabiliyor. Bu yüzden İslam Toplumu Milli Görüş (IGMG) gibi dini cemaatler ve yerel camiler İslam din dersleri verilmesi bakımından büyük önem taşıyor.

12 Müslüman Öğrenci Kuralı

Birçok eyalette okullarda İslam dersi açılabilmesi için belirli sayıda Müslüman öğrencinin talepte bulunması gerekiyor. Uygulamada sık kullanılan eşik, aynı okulda en az 12 Müslüman öğrencinin bu dersi istemesidir. Özellikle büyük şehirlerde bu sayı hızla yakalanırken, kırsal bölgelerde ve doğu eyaletlerinde bu her zaman mümkün olmuyor. Bu yüzden Müslüman öğrenci velilerinin din dersleri almak üzere ilgili okul yönetimine müracaat etmeleri önem arzetmektedir.

Anayasaya Uygun İslam Din Dersleri Sadece Berlin’de Veriliyor

Almanya’da anayasaya uygun olarak İslam din dersleri verilen tek eyalet Berlin eyaleti. Berlin’de İslam din dersi, anayasaya göre dini cemaat olarak tanınan “Berlin İslam Federasyonu/Islamische Föderation in Berlin” sorumluluğunda yürütülüyor. Burada din dersleri “inanca dayalı” dersler olarak verilmektedir. Bu modelde din dersleri Müslüman cemaatin inancını yine Müslüman cemaatin belirleyeceği öğretmenler tarafından verilmektedir.

Berlin’de hem İslam din derslerinin içeriğini Berlin İslam Federasyonu hazırlamakta hem de öğretmenleri seçmektedir. Ancak içerik ve öğretmenleri eğitim bakanlığı tarafından onaylanmaktadır.

“İnanca dayalı” din dersi verilen diğer eyaletlerde din derslerinin içeriği ve öğretmenler eğitim bakanlığı tarafından hazırlanarak işbirliği yapılan İslami cemaatlerin onaylanmaktadır. Herkese din dersi ya da İslam din bilgisi uygulayan eyaletlerde ise din derslerinin içeriği eğitim bakanlıkları tarafından hazırlanmaktadır. Öğretmenler de bakanlık tarafından seçilmektedir. Bu eyaletlere İslami cemaatlerin İslam dinsleri konusunda bir etkisi bulunmamaktadır.

Hamburg ve Bremen “Herkese Her Din Dersi”

Bu iki eyalette dütün din mensuplarından öğrencilerden oluşan karma sınıflarda yine bütün dinlerin anlatıldığı özel bir model uygulanmaktadır. Religionsunterricht für Alle (Rufa) isimli bu model, herkese yönelik din dersi olarak tanımlanmaktadır. Ancak bu modelin başarılı bir model olup olmadığı tartışılmaktadır.

Diğer Eyaletlerdeki Din Dersi Uygulamaları

Almanya’da eskiden 7 ayrı İslam din dersi uygulaması yer almaktaydı. Bu uygulamalar hâlen hemen hemen her eyalette farklı bir şekle dönüşmüş durumdadır.

Uluslararası Akademisyenler Birliği ILM tarafından yayımlanan ve Mustafa Temel ile Hakan Aydın’ın yazdığı, Almanya’da İslam Din Eğitimi ve din dersleri öğretmenlerinin karşılaştıkları sorunları tartışan Kimlik İnanç ve Mücadele isimli kitaptaki bilgilere göre Almanya’daki eyaletlerin İslam din dersleri uygulamaları şu şekillerde yürütülmektedir:

Kuzey Ren Vestfalya:

Dini cemaatlerin ortak bir şekilde temsil edildiği bir komisyonun gözetiminde “inanca dayalı” din dersi verilmektedir.

Aşağı Saksonya:

Dini cemaatlerin ortak bir şekilde temsil edildiği bir danışma kurulu modelinin kontrolünde “inanca dayalı” din dersi verilmektedir.

Hessen:

Cemaatlerin kontrolünde, “inanca dayalı” din dersi sunulmaktadır. Bu eyalette İslam din derslerinin verilmesi için her ne kadar son yıllarda tartışmalı hâle geldiyse de Diyanet İşleri Türk İslam Birliği yetkili kılınmıştır.

Baden Württemberg:

Boşnak ve İslam Kültür Merkezleri Birliğinin dâhil olduğu bir devlet vakfı tarafından kontrol edilen “inanca dair” din dersi sunulmaktadır.

Bayern:

İslami cemaatlerin hiç muhatap alınmadan, tamamen devlet tarafından belirlenen materyal ve öğretmenler ile “İslam Din Bilgisi” modeli uygulanmaktadır.

Rheinland Pfalz:

Yerel cami dernekleri ile koordineli bir şekilde, fakat devlet tarafından belirlenen “inanca dair” din dersi verilmektedir. Ancak son yıllarda Rheinland Pfalz İslam Şurası adı altında bir üst çatı kuruluşu yetkilendirilmiştir.

Schleswig-Holstein:

İslami cemaatler hiç muhatap alınmadan, tamamen devlet tarafından belirlenen materyal ve öğretmenler ile “İslam Din Bilgisi” modeli uygulanmaktadır. Burada din dersleri değil, din bilgisi verilmektedir.

Saarland:

İslami cemaatleri hiç muhatap alınmadan, tamamen devlet tarafından belirlenen materyal ve öğretmenler ile “İslam Din Bilgisi” modeli uygulanmaktadır.

Beş Eyalette Hâlâ Resmi İslam Din Dersi Yok

Doğu Almanya’daki beş eyalette (Thüringen, Brandenburg, Sachsen, Sachsen-Anhalt ve Mecklenburg-Vorpommern) Müslüman öğrenciler için henüz özel bir İslam din dersi sunulmuyor. Bu eyaletlerde öğrenciler daha çok etik, hayat bilgisi veya felsefe gibi alternatif derslere yönlendiriliyor. 

Talep Yüksek, Erişim Sınırlı

2024/25 eğitim yılı verilerine göre, Almanya çapında İslam din dersine yaklaşık 81 bin öğrencinin katıldığı tahmin ediliyor. Bu sayı önceki yıllara göre artış gösterse de, ülkedeki Müslüman öğrenci nüfusunun çok altında kalıyor. Eyaletlere göre farklı modeller bulunmasına rağmen, hâlâ yüz binlerce Müslüman öğrenci için erişim yeterince yaygın değil. Uzmanlar, uygun şartlar ve öğretmen kaynakları sağlanabilirse bu derslere katılımın çok daha fazla olabileceğini belirtiyor.(bb)