Tarihin Kapısını Çalmak..

Yaz ayları geride kalırken birçoğumuz tatili dinlenmeyle ve sıla-i rahim ile geçirdik. Kimimiz memleketimize giderek akrabalarımızı ziyaret ettik; kimimiz farklı ülke ve şehirleri keşfettik. Şimdi geriye dönüp tatil fotoğraflarımıza baktığımızda güzel manzaraları, sahilleri ve sofraları hatırlıyoruz. Fakat tatilin bize sunduğu başka bir imkân daha var: Tarihimizin izlerini ziyaret etmek ve bize bırakılan emanete sahip çıkmak.

HAYAT | 13 Eylül 2024 Tarih Eğitimi

Tarih Bir Emanettir

Emanet denildiğinde çoğu zaman aklımıza bize teslim edilen ve korumamız gereken bir eşya gelir. Oysa emanet bundan çok daha geniş bir anlam taşır. İnsan, kendisine verilen nimetlerin ve imkânların yanında yaşadığı çevreye, sahip olduğu değerlere ve gelecek nesillere karşı da sorumluluk taşır. Bu açıdan bakıldığında tarih de bir emanettir. Bizden önce yaşayan insanların hatıraları, mücadeleleri, acıları ve bıraktıkları eserler yalnızca geçmişte kalmış hadiseler değildir. Onları tanımak, korumak ve sonraki nesillere aktarmak da bize düşen bir sorumluluktur.

Şuur Kazandıran Ziyaretler

Bu nedenle seyahatlerimizi yalnızca dinlenme ve eğlenme fırsatı olarak görmemeliyiz. Gittiğimiz yerlerde bir camiyi, mezarlığı, tarihî köprüyü, müzeyi veya hafıza mekânını ziyaret etmek bazen saatlerimizi alır. Fakat o birkaç saat, bize ve en önemlisi de ailemize, çocuklarımıza bir şuur kazandırabilir.

Bunun en çarpıcı örneklerinden biri Bosna Hersek’tir diyebiliriz. Özellikle araba ile Türkiye’ye giderken, yolumuzun üzerinde bulunan Bosna’da yakın geçmişte yaşananlar âdeta günümüze ışık tutacak niteliktedir.

Hafıza Mekânları

Bosna’nın sokaklarında dolaşmak, yalnızca güzel bir Balkan ülkesini gezmek değildir. Mostar Köprüsü’ne bakarken, Saraybosna’nın tarihî sokaklarında yürürken veya Srebrenitsa-Potoçari Anıt ve Mezarlığı’nı ziyaret ederken insan, yakın tarihin izleriyle karşı karşıya gelir. Özellikle Srebrenitsa, unutmanın ne kadar ağır sonuçları olabileceğini hatırlatan bir hafıza mekânıdır. Temmuz 1995’te 8 binden fazla Boşnak erkek ve çocuk sistematik biçimde katledildi. Uluslararası mahkemelerin soykırım olarak hükme bağladığı bu katliamın hatırasını yaşatmak bugün yalnızca Bosnalıların değil, insanlığın ortak sorumluluğudur.

Geçmiş İle Bağ Kurmak

Oraya gitmek bu nedenle sıradan bir turistik ziyaret değildir. Mezarlıkta yan yana duran beyaz taşları görmek, kurbanların isimlerini okumak ve yaşananları yerinde öğrenmek, kitaplarda okunan tarihle insan arasında başka türlü bir bağ kurar. Nitekim Srebrenitsa Anma Merkezi de yalnızca kurbanları anmayı değil, soykırımın tarihini korumayı ve onu mümkün kılan nefret ve cehaletle mücadele etmeyi temel görevlerinden biri olarak görüyor.

Tarihî mekânlara sahip çıkmak, geçmişe takılıp kalmak anlamına gelmez. Tam tersine geçmişi bilerek geleceğe daha bilinçli bakabilmektir. Çünkü hafıza kaybolduğunda sadece eski yapılar ve isimler unutulmaz; bir toplumun yaşadığı tecrübeler de yavaş yavaş silinir. Bu nedenle çocuklarımızı da bu mekânlarla tanıştırmak önemlidir. Onlara yalnızca nerede denize girdiklerini değil, nereden geldiklerini ve kendilerinden önce neler yaşandığını da gösterebilmeliyiz.

Belki bundan sonraki tatillerimizde programımıza bir madde daha eklemeliyiz: Bir tarihî emaneti ziyaret etmek.

Sıla-i rahim için aile büyüklerimizin kapısını çalarken, geçmişimizin kapısını da çalabiliriz. Bir mezarlıkta Fatiha okuyabilir, tarihî bir camiyi ziyaret edebilir, bir müzede geçmişin şahitlerini dinleyebiliriz. Bosna’ya yolumuz düşerse Srebrenitsa’yı görmeden dönmeyebiliriz.

Çünkü bazı yerler gezmek için değil, hatırlamak için ziyaret edilir. Ve bazı emanetlere sahip çıkmanın ilk adımı, onları unutmamaktır.