“Anne, Baba Canım Sıkılıyor!”
@Shutterstock
Kış günlerinde evde geçirilen süre uzarken çocukların ekran başına geçme isteği de artabiliyor. Günlük işlerin arasında çocuklarına yetişmeye çalışan anne-babalar için çözüm, yalnızca oyun süresini kısıtlamaktan geçmiyor. Birlikte geçirilen zamana ve çocuğun kendi oyununu kurmasına alan açmak da önem taşıyor.
- AİLE
- 12 Kasım 2026
- 0
“Anne, canım sıkılıyor!” Özellikle kış aylarında birçok evde sıkça duyulan bu cümlenin ardından tablet veya telefon talebi geliyor. Bazen de çocuklar bilgisayarın ya da oyun konsolunun başına geçmek istiyor. Havanın erken kararması, dışarıda geçirilen zamanın azalmasıyla birleşince ekranlar evdeki en kolay eğlence seçeneğine dönüşebiliyor.
Anne-babalar ise çocuklarını ekrandan uzak tutmanın yollarını arıyor. Birlikte oyun oynamaya, etkinlik hazırlamaya çalışıyor. Fakat ev işleri ve çalışma hayatının sorumlulukları arasında her an çocuklarına eşlik etmeleri mümkün olmuyor. Özellikle işten yorgun dönen ebeveynler için bir süreliğine ekranı açmak, günlük hayatı sürdürebilmenin pratik bir yolu hâline gelebiliyor.
Bu noktada ailelerin yaşadığı güçlüğü görmek gerekiyor. Bununla birlikte, ekranın zamanla çocuğun her boş anını dolduran bir alışkanlığa dönüşüp dönüşmediğine de dikkat etmek önem taşıyor.
Rakamlar Ne Söylüyor?
Türkiye İstatistik Kurumunun 2024 yılı Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, dijital dünyanın çocukların hayatındaki yerini ortaya koyuyor. Araştırmaya göre Türkiye’de 6-15 yaş grubundaki çocukların yüzde 91,3’ü internet kullanıyor. Bu yaş grubunun yüzde 74’ü dijital oyun oynarken, oyun oynayanların yüzde 90,8’i bunu düzenli yaptığını belirtiyor.
Düzenli dijital oyun oynayan çocukların yüzde 35,6’sı oyunların sorumluluklarını aksatmasına neden olduğunu söylüyor. Yüzde 23,4’ü ise oyun oynamadığında kendisini huzursuz ve mutsuz hissettiğini ifade ediyor.
Bu cevaplar, ailelerin yalnızca ekran başında geçirilen süreye değil, oyunların çocuğun günlük hayatındaki etkisine de bakması gerektiğini düşündürüyor.
Yalnızca “Oynama!” Demek Yetmiyor
Psikoloji alanında çalışmalarını sürdüren Prof. Dr. Hakan Türkçapar, dijital oyunların ışık, renk ve puan gibi unsurlarla çocukların ilgisini çektiğine dikkat çekiyor. Oyun oynamadığında kendisini kötü veya huzursuz hissetmenin bir bağımlılık işareti olabileceğini belirten Türkçapar, oyunların sosyal ilişkileri etkileyecek düzeye ulaşmasını da tehlike sinyalleri arasında değerlendiriyor.
Burada her oyun isteğini bağımlılık olarak adlandırmak yerine, çocuğun günlük hayatında nelerin değiştiğini gözlemlemek gerekiyor. Arkadaşlarıyla görüşmekten vazgeçiyor mu? Sorumluluklarını sürekli erteliyor mu? Ekran kapandığında başka bir uğraşa geçmekte belirgin güçlük yaşıyor mu?
Türkçapar’ın “Çocuğa ‘yapma’, ‘oynama’ demekle sorun çözülmez.” sözleri, ailelerin karşılaştığı temel güçlüğü özetliyor. Ekranı kapatmasını istediğimiz çocuğun, sonrasında ne yapabileceğine de alan açmamız gerekiyor.
Her Boş Anı Doldurmak Zorunda Mıyız?
Çocuğun canının sıkılması, anne-babanın hemen yeni bir etkinlik bulması gerektiği anlamına gelmiyor. Ebeveynin gün boyunca oyun arkadaşı olması da sürdürülebilir bir beklenti değil.
Kendi başına oyuna başlamakta zorlanan bir çocuğa başlangıçta kısa süre eşlik edilebilir. Birlikte kurulan bir evin, hazırlanan bir oyun sahnesinin ardından “Ben yemeği hazırlarken sen de buranın devamını yapabilirsin.” denilebilir. Çocuğun yaşına ve ihtiyacına göre bu süreye ilişkin beklentiler de farklılaşacaktır.
Evde ulaşabileceği bir yerde kâğıt ve boyaların bulunması, sevdiği oyuncaklara kolayca erişebilmesi başlangıcı kolaylaştırabilir. Her defasında yeni malzeme almak veya ayrıntılı etkinlikler hazırlamak gerekmiyor. Bazen boş bir kutu, çocuğun hayalinde bir gemiye dönüşebilir.
Kış Akşamlarına Küçük Alışkanlıklar
Ekrana alternatif oluşturmak, bütün akşamı etkinliklerle doldurmak demek değil. Yemekten sonra kısa bir masa oyunu oynamak veya birlikte kitap okumak, aile hayatında düzenli bir paylaşım zamanına dönüşebilir. Çocuğu sofra hazırlığına ya da mutfaktaki yaşına uygun bir işe katmak da birlikte vakit geçirmenin bir yoludur.
Ekran kullanımına ilişkin sınırları ise oyun açılmadan önce konuşmak faydalı olabilir. Ne zaman başlanacağı ve ne zaman bırakılacağı konusunda anlaşmak, her akşam yeniden yaşanan pazarlıkları azaltabilir. Anne-babanın kendi telefon kullanımını da bu çerçevede değerlendirmesi, konulan kuralların aile içinde karşılık bulmasına yardımcı olur.
Çocuğun “Canım sıkılıyor!” sözü bazen bir oyun isteğini, bazen de birlikte zaman geçirme ihtiyacını anlatır. Her seferinde uzun saatler ayırmak mümkün olmasa da kısa bir süre dikkatimizi gerçekten ona vermek, ardından kendi uğraşına geçmesine destek olmak için bir başlangıç olabilir.
