“Führerprinzip” ve İslam
Nasyonal sosyalist ideolojinin Almanya’da egemen olduğu dönemde “Führerprinzip” anlayışı benimsenmişti. Bu ilkeye göre Führer Adolf Hitler, siyasi, hukuki ve ahlaki alanlar başta olmak üzere her konuda mutlak karar merciiydi. Emir ve görüşleri en üstün kanun olarak kabul ediliyor, iradesi bütün halk için bağlayıcı sayılıyordu.
Bu gönüllü kölelik anlayışının Almanya’yı II. Dünya Savaşı’nda sürüklediği yıkım herkesçe bilinmektedir. Aklı ve ruhu köleleştirilen bir milletin hem kendisine hem de dünyaya yaşattığı felaketler tarihin sayfalarına elem ve kederle işlenmiştir. Resmî rakamlara göre yaklaşık 60 milyon insanın ölümü, yakılıp yıkılan şehirler ve derin travmalar yaşamış nesiller, bu anlayışın sonuçlarını ortaya koymaya fazlasıyla yeterlidir.
Peki meseleye İslami açıdan baktığımızda “Führerprinzip” kavramını nasıl değerlendirebiliriz? Bu soru, Müslümanların fikir ve eylemlerinin İslam’dan bağımsız düşünülemeyeceği gerçeğiyle ilgilidir. Zira İslam, mensuplarına ilke ve değerlerini hayatın merkezinden uzaklaştırma lüksü tanımaz.
İslam’ın bu konudaki temel vasfı, kula kulluğu reddetmesi ve bireyin güç sahibi kişi ya da kurumların tahakkümüne girmesine izin vermemesidir. Allah’tan başka ilah olmadığını ilan eden kelime-i tevhid, bu yönüyle insanlığa sunulmuş bir özgürlük manifestosu niteliği taşır.
Buna rağmen günümüzde Müslüman toplumların büyük bölümündeki liderlik pratikleri incelendiğinde, insanların görünür güç karşısındaki edilgenliği dikkat çekmektedir. Bu durum, mevcut din anlayışının özgürleştirici bir işlev görmediğini ortaya koymaktadır. Burada sorgulanması gereken dinin kendisi değil, onun nasıl anlaşıldığıdır. Çünkü fikri ve vicdanı hür toplumların başında despotlar uzun süre hüküm süremez.
Dolayısıyla İslam, kendiliğinden ve tek başına özgürleştirici bir sonuç doğurmaz. Dini söylemlerin yoğun biçimde istismar edildiği birçok İslam ülkesinde “Doğu Despotizmi”nin hâkim olması bunun açık göstergesidir. Çözüm, İslam’ı terk etmek değil; insan onurunu, özgürlüğü ve ahlaki ilkeleri merkeze alan bir anlayışla yeniden yorumlamaktır. Böyle bir yenilenme (Tecdid), bireysel ve toplumsal özgürlüğün yolunu açacaktır. Bu yenilenme, dindarlığı itaate indirgemeyen, sorumluluk ve ahlak merkezli bir bilinç üretmelidir. Birey, kutsallık atfedilen liderler karşısında pasifleştirilmemeli, adalet ve hakkaniyet ölçüleri korunmalıdır. Aksi halde din, özgürleştiren değil köleliği meşrulaştıran bir araç hâline gelir. İslam’ın evrensel çağrısı, korkuya değil irfana, zorbalığa değil iknaya dayanır. Bu çağrı yeniden duyuldukça, toplumlar da kendilerini yeniden inşa edebilecektir. Ancak bu süreç, samimi bir yüzleşme, eleştirel düşünce ve cesur ahlaki tercihler gerektirir. Elbette kolay değildir, fakat zorunludur. Bu irade olmadan özgürlük söylemleri temenniden öteye geçemez ve tarih aynı hataları tekrar ettirir. Toplumlar ise, uzun yıllar boyunca bedel ödemeye devam eder.