“Allah Derdini Artırsın!”

Çok yaygın olmasa da zaman zaman söylenen bir duadır bu. Duanın önemini ve anlamını bilmeyen biri, kendisine söylendiğinde bunu belki bir beddua olarak algılayabilir. Ancak insan, dua eden kişinin samimiyetine güvendiğinde, işin aslının böyle olmadığını anlayabilir.

Birkaç yıl önce benzer bir durum benim de başıma gelmişti. Yaşadığım bazı olaylar, ardından üst üste gelen bazı haksızlıklar beni derinden üzmüştü. Bütün bunların üzerine, Gazze’de yaşanan vahşeti ve soykırımı âdeta canlı yayında izleyip hiçbir şey yapamamanın üzüntüsü ve çaresizliği de eklenince zihinsel bir bunalım yaşamaya başladım. Bu durumu bir ağabeyimize anlattığımda beni dikkatle dinledi ve ardından şu duayı etti: “Allah derdini artırsın!” 

HAYAT | 16 Ekim 2026

5 Şeyin Kıymetini Bilme Günü Bugündür!

Tasavvufta Dert

Bu duayı, çok yaygın olmasa da tasavvufî anlamıyla az çok biliyordum. Ne var ki ağabeyimin duası, anlattıklarımla ilk bakışta tam olarak örtüşmüyordu. 

Tasavvufta dert, çoğu zaman aşk anlamında kullanılır. Dolayısıyla “Allah derdini artırsın” denildiğinde aslında “Aşkını artırsın, onu daim kılsın; bu dertten, yani aşktan mahrum bırakmasın.” manası kastedilir.

Ethem Cebecioğlu, Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü adlı eserinde bu deyimi şöyle açıklar: “Sufilere göre, dert, gerçek aşktır. Dert, gerçeğe ulaşma derdidir. Bu bakımdan herhangi bir can, bilhassa tarikata yeni intisab eden bir kişi bazı hallere maruz kalır, cezbelere uğrar, yanar, yıkılırsa başındaki maneviyat öğretmeni veya duası makbul büyüklerden birisi ona “Allah derdini artırsın” diye dua eder… Kısaca bu söz, dıştan bakıldığında ilenme (beddua) gibi görünüyorsa da, hakikatta hayır duadır.” 

Ağabeyimin duasına hüsnü zanla yaklaştım; o an neden böyle söylediğini sormadım. Bu ağabeyim, benim gibi herhangi bir tarikata veya şeyhe bağlı değildir. Bununla birlikte, benim gibi tasavvufun zühd ve ahlâk öğretisini seven birisidir.

Burada kısa bir parantez açmak isterim: Tasavvufa gönül vermiş şairlerin derin anlamlar taşıyan şiirlerini çok severim. Bu şiirlerle tanıştığımdan beri, uzun yıllar felsefeyle ilgilenmiş biri olarak felsefeyi artık bir tür “çocuk edebiyatı” gibi görmeye başladım. Osmanlıca ve/veya Arapça sözlükleri elime alır, kelimelere verilen farklı anlamları dikkate alarak metinleri tercüme eder, kendim için zengin anlamlar ve hikmetler keşfederdim (ne var ki son yıllarda yoğun çalışmalarım nedeniyle bu zevkten mahrum kaldım). 

Belki de bunun için, ismini unuttuğum Batılı bir İslam bilimci, İslam dünyasında felsefenin gerilemesinde tasavvufun önemli payı vardır; şöyle ki, felsefenin verebileceği ne varsa İslam dünyası bunu almış, bundan sonra daha yüksek bir mertebe olan tasavvufa yönelmiştir. Batı ise Müslümanlardan felsefeyi alarak “yeniden” keşfetmiştir ve bundan dolayı geriden başlar ve önem verir, demiştir. Allâhu âlem!

Dediğim gibi, ağabeyimin duasına ilk başta tam bir anlam verememiştim. Ta ki bir gün, Almancaya tercümesini yaptığım Kur’an Yolu Tefsiri’nde Âl-i İmrân suresinin 153. ayetine gelene kadar… Ayetin mealinde şöyle denilmektedir: “O zaman siz dönüp hiç kimseye bakmadan yuka­rı doğru çekiliyordunuz; Peygamber ise arkanızdan sizi çağırıyordu, kaybettiklerinizin ve başınıza gelenlerin üzüntüsüne katlanabilmeniz için (söz tutmamanıza karşılık) Allah size tasa üstüne tasa verdi. Allah yaptıklarınızdan haberdardır.”

Tasa Üstüne Tasa..

Bu ayet, Uhud Savaşı sırasında Müslümanların yaşadığı ağır imtihanı ve uğradıkları yenilgiyi konu edinmektedir. Resûlullah (sav)’in emrini dikkate almayan okçuların çoğunluğu yerlerini terk edince savaşın seyri değişmiş ve Müslümanlar ağır kayıplar vermiştir. Resûlullah da dâhil olmak üzere birçok sahabi ciddi saldırılara maruz kalmış, yetmiş sahabi şehit olmuştur. Bütün bunlar, sahabeler için büyük bir üzüntü ve pişmanlık kaynağıydı. Yaşananların ağırlığı, uğranılan kayıplar ve yapılan hatalar onları derinden sarsmıştı. Ayette ise Allah’ın onlara tasa üstüne tasa verdiği bildirilmektedir. Kur’an Yolu Tefsiri’nde bu ifade, şöyle açıklanır: “Allah size tasa üstüne tasa vererek sizi oyaladı ki kaçırdığınız zafer ve ganimete, başınıza gelen yaralanma ve öldürülme gibi musibetlere üzül­meyesiniz. Buna göre yüce Allah Müslümanlara tasa üstüne tasa vererek başlarına gelen musibetleri onlara unutturmuş ve üzüntülerini hafiflet­miştir.” (Kur’an Yolu Tefsiri, c. I, s. 691.) İlginç değil mi?

Üzüntü İçindeki İnsana Rahmet

Ağır bir imtihandan geçiyorsunuz. Hüzünlüsünüz; yaşadıklarınız sizi içten içe yıpratıyor. Tam da bu sırada Allah size tasa üstüne tasa veriyor veya Arapçasında mevcut olan “ğam” kelimesini dikkate alırsak, gam üstüne gam veriyor. İlk bakışta bu, insanın anlamakta zorlanacağı bir durum gibi görünebilir. Üzüntü içindeki bir insana daha fazla üzüntü vermek nasıl bir rahmet olabilir? 

Ayetteki hikmet şudur diyebiliriz: insanın yaşadığı yeni bir derdin / gamın, önceki ve daha derinden olan acılarını hafifletmesi ve onu bunların ağırlığından bir ölçüde uzaklaştırmasıdır. Bazen insanı içten içe kemiren, yanlış bir davranışından dolayı bin pişman eden, gördüğü haksızlık veya yaşadığı bir kayıp nedeniyle derin bir hüzne boğan bir acının ağırlığı, başka bir meşguliyetle hafifleyebilir. İnsan, kendisini tüketen düşüncelerden uzaklaşarak yeniden nefes alabilir. 

Başımıza Geleni Hikmet Arayışıyla Karşılamak

Burada ayetin tefsirini doğrudan tasavvuftaki “Allah derdini artırsın” duasıyla özdeşleştirmek pek doğru olmaz. Ancak iki yaklaşım arasında üzerinde düşünmeye değer bir anlam yakınlığı bulunduğu söylenebilir. Tasavvufî anlamda söylendiğinde, insanın aşkının artması, bu aşkın kalbinde daim olması ve ondan mahrum kalmaması temennisidir. Çünkü tasavvuf anlayışında âşık, başına gelen her şeyi bir hikmet arayışıyla karşılar ve teslimiyetini “eyvallah” diyerek ifade eder / etmelidir.

Öte yandan, ağır bir hüzün ve imtihan döneminden geçerken bazen insanı kendi içinde tüketen kederden uzaklaştıran, ümitsizliğe kapılmasını önleyen ve yeniden hayata tutunmasını sağlayan başka meşguliyetler ve dertler de bir rahmet vesilesi olabilir. 

Velhasıl, “Allah derdini artırsın” duası, göründüğü gibi bir beddua değildir. Allahu alem!

Mesele Gazze’ye gelince… Öncelikle Gazze’yi kendine dert edinene selam olsun!

Lakin “Gazze derdimizi” içten içe bizi kemiren üzüntü boyutuna getirirsek, duygularımıza kapılarak hiçbir şey yapamamanın üzüntüsünü katlayıp durursak veya öfkemize yenilirsek ne onlara faydamız dokunur ne de kendimize. Diyeceğim şu ki, çaresizlik, ümitsizlik, öfke ve üzüntü içinde kıvranırken derdimiz çoğalıyorsa, bu durumdan bir rahmet doğması da mümkündür. Bu “rahmet dertleri” bizi doğru yolda tutsun, Allah’tan ümit kesilmeyeceği hakikatini kalbimizde diri tutsun ve duygularımızın esiri olmadan kardeşlerimize en iyi nasıl yardım edebileceğimizi düşünmeye sevk etsin! 

Allah derdimizi hayra vesile kılsın. Bizi ne duyarsızlıkla ne de çaresizlik içinde tükenmekle baş başa bıraksın!

Amin!