Öz(ü)gürleştiren Peygamber – 4
@Shutterstock
İnsanın öz(ünü)gürleş(tirme)sinin yolunu gösteren Hz. Peygamber (s), tebliğ görevini bir eğitim-öğretim faaliyeti olarak yürütmüş; insanın öz(ünü)gürleş(tir)mesinin öncelikle eğitimle mümkün olacağını göstermiştir. Onun gerçekleştirdiği eğitimin felsefesini, niteliğini doğru anlamadan tebliğdeki başarısını anlayamayız. Zira her eğitim, bireyin öz(ünü)gürleş(tir)mesine katkıda bulunmaz; aksine tutsak da edebilir.
Hz. Peygamber, kadın ve erkek her insanın körü körüne kabullenmesini değil, bilerek/bilinçle inanmasını, özgür iradesiyle özgün bir dindarlık oluşturmasını istiyordu. Muhatabının aklına ve kalbine hikmetle (Nahl suresi, 16:125) hitap ediyor, baskı(lamak)dan, beyin yıkamaktan uzak duruyordu. Çünkü birey, ancak aklettiği, düşünüp anlamlandırdığı, anlamlı öğrenmelerle elde ettiği bilgilere sahip olduğu oranda özne olarak vahyi anlayacak, onunla buluşabilecektir. “De ki: ‘Benim yolum işte budur. Ben insanları basiret üzre (bilinçli bir şekilde, açık delillere dayanarak) Allah’a çağırıyorum. Ben ve bana uyanlar (böyle yapıyoruz)” (Yusuf suresi, 12:108. Ayrıca bk. Enfal suresi, 8:42; Ankebut suresi, 29:43).
Hz. Peygamber, anlamlandırılmış bilgilerle beslenmeyi bir “var olma”, “kendi varlığını koruyup geliştirerek inşa etme” çabası olarak görmektedir (Zümer suresi, 39:9; Nahl suresi, 16:78). İlmin/bilginin kişiyi beslemesi, iyi/doğru/güzel eyleme yönlendirmesi gerektiğini vurgulamaktadır (Fâtır suresi, 35:28, Ankebut suresi, 29:43; Buharî, Bed’u’l-Halk,10). Eğittiği ashabı, birkaç ayet alıyor onları kavrayıp hayata geçirdikten sonra yenilerini alıyorlardı. Öğrendiklerini anlamaya ve yaşamaya/uygulamaya önem veriyorlardı. Onlar, Hz. Peygamber’le çok rahat iletişime geçiyor ve onunla diyalog esnasında zaman zaman, “Ya Resulallah! Bu sizin kişisel görüşünüz mü, yoksa vahiy mi?” diye sorup vahiy değilse kendi görüşlerini hiç çekinmeden dillendiriyorlardı. Resulullah da, onları dikkatle dinledikten sonra kendi görüşü yerine onlarınkini kabullenebiliyordu. Zina etmek istediğini belirten gence hoşgörüyle yaklaşıp diyaloga girmesi ve zina eyleminin mahiyetini sorgulayıp anlam(landırm)asına rehberlik ederek gencin bizzat kendisinin vazgeçme kararını almasını sağlaması, onun eğitim anlayışını yansıtan tipik örneklerden biridir. İnsan onuruna saygı ilkesi, onun çocuklarla ilişkisinde de esastı. Fizikî veya psikolojik şiddetin hiçbir türüne yer vermemiştir.
Bireye görelik, tedricilik, tekrar, sevdirme ve ikna etme, hoşgörü, öğretilecek meseleye insanların bütün varlıklarıyla yönelmeleri ve o şeyin önemini kavramaları için soru sorma veya başka yollarla düşünmelerini yönlendirme (Buharî, İlim,49, 58, 65) gibi eğitsel ilkeleri uygulaması, bireyin özgür iradesiyle öğrenmesini ve gelişmesini destekleyen yaklaşımı benimsemesi ve benzerleri, onun eğitim anlayışının somut göstergeleridir.