İstemekten Öte Bir Kulluk Bilinci

İnsan, hayatının bir yerinde mutlaka ellerini semaya açar. Kimi zaman hastalıkta, kimi zaman çaresizlikte, kimi zaman da gönlünde kimseye anlatamadığı bir yara olduğunda… Dudaklarından şu kelimeler dökülür: “Allah’ım, bana yardım et.”

Bu elbette duadır. Fakat dua yalnızca Allah’tan bir şey istemek midir? Belki de duanın bize öğrettiği en büyük hakikat, istediğimiz şeyin kendisinden çok, kime yöneldiğimizi fark etmektir.

Kur’ân-ı Kerîm’de Rabbimiz, “Bana dua edin, size cevap vereyim.” buyurur. (Mü’min suresi, 40:60) Bu ayet, insanın çaresizliğini küçümsemez; aksine onun Rabbine yönelmesini bir kulluk kapısı olarak gösterir. Ancak dua, insanı yalnızca isteyen bir kul hâline getirirse duanın ruhunu eksik anlamış oluruz.

Çünkü kulluk, “Allah bana ne verecek?” sorusundan önce, “Ben Allah için nasıl bir kul olmalıyım?” sorusunu sorabilmektir.

YAZARLAR | 21 Kasım 2024 İslam’ın Ana Dinamiği: Merhamet

Duanın Sessiz Cevabı

Bazen insan dua eder ve istediği gerçekleşmez. İşte tam burada imtihan başlar.

Çünkü duanın kabulünü yalnızca istediğimiz şeyin gerçekleşmesiyle ölçersek, Allah ile ilişkimizin merkezine kendi arzumuzu koymuş oluruz. Oysa kul olmak, kendi isteğini ilahî hikmetin önüne koymamaktır.

Peygamber Efendimizin “Dua ibadetin özüdür.” (Tirmizî) anlamındaki hadisi, duanın yalnızca bir talep cümlesi olmadığını gösterir. Dua, insanın kendi sınırlılığını kabul ederek sonsuz kudrete yönelmesidir. Belki de bazı dualarımızın cevabı, istediğimiz kapının açılması değil, bizim o kapının önünde değişmemizdir.

İnsan dua ederken Allah’tan bir şey ister; fakat farkında olmadan kendisi de değişmeye başlar. Sabretmeyi öğrenir. Beklemeyi öğrenir. Her şeyin kendi istediği zamanda ve kendi istediği biçimde gerçekleşmeyeceğini anlar. Dua, bu bağlamda sonucu değil, insanın sonuca bakışını değiştirir.

Kulluk, Hayatın Tamamına Yayılınca…

Kulluğu yalnızca namaz, oruç ve dua vakitleriyle sınırlamak, onu hayatın küçük bir bölümüne hapsetmektir. Oysa gerçek kulluk, insanın bütün hayatına sinen bir bilinçtir.

Bir yetimin başını okşamak da kulluktur. Emanete sadık kalmak da, kimsenin görmediği bir yerde haramdan uzak durmak da, haksızlığa uğradığında adaleti terk etmemek de… Sofradaki nimeti fark etmek, anne babanın gönlünü almak ve bir insanın kalbini kırmamak da kulluğun parçalarıdır.

Kur’an, “Şüphesiz Allah adaleti, iyiliği ve yakınlara yardım etmeyi emreder.” buyurur. (Nahl suresi, 16:90)

Demek ki kulluk, yalnızca Allah’ı anmak değil; yeryüzünde Allah’ın razı olacağı bir insan olmaya çalışmaktır.

Bazen en güzel dua, dilimizin söylediği değil, hayatımızın gösterdiğidir.

HAYAT | 17 Ocak 2024 “Sabır bir tercihtir, çaresizlik değil!”

Şükretmeyen Dilin Duası Eksik Kalır

İnsanın garip bir tarafı vardır: Elinde olanı çabuk sıradanlaştırır, elinden gideni ise uzun süre düşünür. Sağlığımız yerindeyken bedenimizi düşünmeyiz. Sevdiklerimiz yanımızdayken onların kıymetini her zaman anlayamayız. Evimizde huzur varken huzurun ne büyük nimet olduğunu fark etmeyiz.

Sonra bir şey eksilir ve dua etmeye başlarız. Oysa kulluk bilinci, kaybettikten sonra hatırlamak kadar, varken fark edebilmektir.

Kur’an’da, “Andolsun, eğer şükrederseniz elbette size nimetimi artırırım.” buyurulur. (İbrâhîm suresi, 14:7)

Şükür yalnızca “Elhamdülillah” demek değildir. Şükür, nimeti doğru yerde kullanmaktır. Gözün şükrü güzeli görmek, dilin şükrü güzel konuşmak, elin şükrü iyiliğe uzanmaktır.

Mevlânâ’nın hikmetli sözlerinden biri bunu hatırlatır: İnsan, şükrettikçe sahip olduklarının farkına varır.

Belki de huzurun sırrı, daha fazlasına sahip olmak değil; sahip olduklarımızın farkına varmaktır.

Kulluk Bir Teslimiyet, Ama Bir Vazgeçiş Değildir

Teslimiyet çoğu zaman yanlış anlaşılır. Teslim olmak, hiçbir şey yapmadan beklemek değildir. Hayatın içinden örneklendirirsek; çiftçi toprağı eker, sonra yağmuru bekler. Anne evladını yetiştirir, sonra onun hayatına dair her şeyi kontrol edemeyeceğini öğrenir. İnsan çalışır, gayret eder, dua eder; fakat neticenin tamamen kendi elinde olmadığını kabul eder.

İşte tevekkül budur. Hz. Peygamber’in (s.a.v.) öğrettiği anlayışta önce tedbir, sonra tevekkül vardır. İnsan elinden geleni yapar; fakat kendisini dünyanın mutlak sahibi zannetmez.

Çünkü insanın en büyük yanılgılarından biri, kontrol edemediği şeyleri kontrol edebileceğine inanmasıdır.

Kulluk ise insana haddini öğretir. Ne kadar bilgili olursak olalım bilmediğimiz şeyler vardır. Ne kadar güçlü olursak olalım aciz kaldığımız anlar vardır. Ne kadar plan yaparsak yapalım hayatın bize sormadan değiştirdiği yollar vardır.

İşte dua, tam da burada insanın kalbine şu soruyu yöneltir: İbadetin ardında nasıl bir insan var?

Belki üzerinde en fazla düşünmemiz gereken soru budur. Namaz kılıyoruz; peki namaz bizi daha merhametli yapıyor mu?

Oruç tutuyoruz; peki açlığın ne demek olduğunu gerçekten anlayıp yoksulun hâline yaklaşıyor muyuz?

Dua ediyoruz; peki dualarımız bizi daha sabırlı, daha dürüst, daha affedici hâle getiriyor mu?

Kur’an okuyoruz; peki okuduklarımız davranışlarımıza yansıyor mu?

Çünkü ibadetin amacı yalnızca bir görevi tamamlamak değil, insanı dönüştürmektir.

Yunus Emre’nin asırlar öncesinden seslenen sözü burada anlam kazanır: “Bir kez gönül yıktın ise, bu kıldığın namaz değil.” İşte bu söz ibadeti küçümsemez, tam tersine ibadetin ahlakla buluşması gerektiğini hatırlatır.

Kulluğun gerçek ölçüsü, yalnızca secdede alnımızın yere değmesi değil; secde eden kalbin hayatın içinde neye dönüştüğüdür.

Dua Bizi Kendimize Getirir

İnsan bazen dünyayı değiştirmeye çalışırken kendisini unutur. Herkesi eleştirir, her şeyi düzeltmek ister, başkalarının kusurlarını sayar. Fakat aynaya bakmaya gelince gözlerini kaçırır. Dua, insanı önce kendi içine döndürür.

“Allah’ım, beni düzelt.”

“Allah’ım, kalbimi temizle.”

“Allah’ım, bana doğruyu doğru göster.”

İşte bu dualar, insanın Rabbinden yalnızca dış dünyasını değil, kendi iç dünyasını da değiştirmesini istemesidir.

Belki gerçek kulluk, başkalarının hatalarını Allah’a şikâyet etmekten önce, kendi eksiklerimizi O’na itiraf edebilmektir. Çünkü insanın en zor yüzleşmesi, kendi nefsiyle yaptığı yüzleşmedir.

Dua Eden Değil, Duasıyla Değişen İnsan

Hayat boyunca dua edeceğiz. İsteyeceğiz, bekleyeceğiz, bazen ağlayacağız, bazen susacağız. Fakat bir gün anlayacağız ki duanın en büyük mucizesi, her zaman istediğimizi elde etmek değildir. Bazen dua, bize istediğimizi vermeden önce kim olduğumuzu gösterir.